Rehber
Numune gereksinimleri: kaç adet, hangi boyut?
Numune, deneyin en çok gözden kaçan ama sonucu en çok etkileyen parçasıdır. Yanlış alınmış veya yetersiz gönderilmiş bir numune, doğru yapılmış bir deneyi bile geçersiz kılar.
Kaç adet ve hangi boyutta numune gerektiğini yöntem standardı belirler; aynı ürün farklı standartlarda farklı numune ister. Bu sayfa kesin adet vermez — sayıyı belirleyen etkenleri ve gönderim kurallarını anlatır. Kesin miktar, testin standardına bakılarak teklif aşamasında bildirilir.
Neye bağlı?
Numune sayısını ve boyutunu ne belirler?
Yöntem standardı
Her deney yöntemi kendi numune geometrisini ve asgari sayısını tanımlar. Çekme deneyinde numune tornalanır, darbe deneyinde çentik açılır; ikisi aynı parçadan çıkarılamayabilir.
İstatistiksel değerlendirme
Sonuç bir ortalama ve dağılım olarak veriliyorsa tek numune yetmez. Kusura duyarlı malzemelerde (seramik, kompozit) anlamlı bir dağılım için numune sayısı belirgin biçimde artar.
Tahribatlı olup olmaması
Numune deney sırasında bozuluyorsa her koşul için ayrı numune gerekir. Üç eksende titreşim, üç ayrı numune anlamına gelebilir; bu, deney planında önceden kararlaştırılmalıdır.
Şartlandırma ve yedek
Şartlandırma sırasında zarar gören veya ölçüm hatası yapılan numuneler için yedek bulundurmak, deneyi baştan planlamaktan ucuzdur.
Yön ve konum
Haddelenmiş, dokunmuş veya enjeksiyonla üretilmiş malzemelerde özellikler yöne göre değişir. Numunenin hangi yönde ve üründen nereden alındığı bildirilmelidir.
Şahit numune
Anlaşmazlık ihtimali olan işlerde aynı partiden ikinci bir set ayrılması önerilir. Şahit numune, sonuç tartışmaya açıldığında tekrar deneye imkân verir.
Gönderim kuralları
Aşağıdakiler ürün grubundan bağımsız olarak her numune için geçerlidir.
- EtiketlemeHer numunenin üzerinde ürün adı, parti/lot numarası ve varsa yön işareti bulunmalıdır. Etiketsiz numune laboratuvarda kabul edilmez.
- AmbalajNumune taşıma sırasında zarar görmeyecek biçimde paketlenmelidir. Deneye girecek yüzeyler çizilmemeli, korozyon deneylerinde yüzeye elle temas edilmemelidir.
- Soğuk zincirGıda, kozmetik ve biyolojik numunelerde zincirin kırılmaması gerekir. Sıcaklık kaydı isteniyorsa gönderime veri kaydedici eklenmelidir.
- Güvenlik bilgi formuKimyasal içeren numunelerde güvenlik bilgi formu (SDS) numuneyle birlikte gönderilmelidir; taşıma ve laboratuvar içi elleçleme buna göre planlanır.
- Belge ekiÜrün tanımı, uygulanacak standart, istenen deney ve varsa müşteri şartnamesi numuneyle birlikte iletilmelidir. Eksik bilgi, deneyin başlamasını geciktirir.
- İade tercihiTahribatsız deneylerde numunenin iade edilip edilmeyeceği başta belirtilmelidir; aksi hâlde numune saklama süresi sonunda imha edilir.
Ürün grubuna göre dikkat edilecekler
Metal ve mekanik deneyler
- Numune, ürünün haddeleme veya döküm yönü bilinerek alınmalıdır.
- Kaynaklı numunelerde dikişin numune içindeki konumu belirtilmelidir.
- Isıl işlem durumu (temper, normalizasyon) bildirilmelidir.
- Kesme sırasında ısınma malzeme yapısını değiştirebilir; soğutmalı kesim tercih edilmelidir.
Plastik ve kompozit
- Numuneler tercihen aynı kalıptan ve aynı üretim ayarıyla alınmalıdır.
- Enjeksiyon akış yönü sonuç üzerinde belirleyicidir; bildirilmelidir.
- Deney öncesi şartlandırma süresi çoğu zaman deneyden uzundur, planlamaya dâhil edilmelidir.
- Nem tutan polimerlerde numune kapalı ambalajda gönderilmelidir.
Elektrik, elektronik ve EMC
- Ürün seri üretim konfigürasyonunda, tüm aksesuar ve kablolarıyla gönderilmelidir.
- Kablo tipleri ve uzunlukları gerçek kurulumu yansıtmalıdır.
- İşlevsel kontrol yordamı ve başarı ölçütü yazılı olarak verilmelidir.
- Yazılım sürümü kaydedilmeli, deney sırasında değiştirilmemelidir.
Gıda ve mikrobiyoloji
- Numune orijinal ve açılmamış ambalajında gönderilmelidir.
- Aseptik numune alma kurallarına uyulmalı, kap steril olmalıdır.
- Üretim ve son tüketim tarihi ile parti bilgisi bildirilmelidir.
- Soğuk zincir gerektiren ürünlerde zincir kırılmamalıdır.
Kozmetik
- Ürün satışa sunulacak ambalajıyla gönderilmelidir.
- İçindekiler listesi (INCI) paylaşılmalıdır.
- Stabilite çalışması için aynı partiden yeterli sayıda numune ayrılmalıdır.
- Işığa duyarlı ürünler karanlık ambalajda taşınmalıdır.
Yapı malzemeleri
- Numune partiyi temsil edecek biçimde ve standardın numune alma kurallarına göre alınmalıdır.
- Alınma tarihi, yeri ve alan kişi kayıt altına alınmalıdır.
- Kür gerektiren numuneler tanımlı koşullarda saklanmalı ve zamanında ulaştırılmalıdır.
- Taşıma sırasında numunede çatlak veya köşe kırığı oluşmamalıdır.
Sık sorulanlar
- Kaç numune göndermem gerektiğini nasıl öğrenirim?
- Kesin adet, uygulanacak yöntem standardında yazılıdır ve deney planıyla birlikte teklif aşamasında bildirilir. Standart bilinmeden verilen bir sayı yanıltıcı olur.
- Numune yetersiz gelirse ne olur?
- Deney başlatılmaz ve eksik miktar bildirilir. Yetersiz numuneyle yapılan bir deney standarda uygun sayılmaz; sonuç raporlanamaz.
- Numunem iade edilir mi?
- Tahribatsız deneylerde iade mümkündür ve bu tercih başta belirtilmelidir. Tahribatlı deneylerde numune deney sırasında bozulur.
- Numune ne kadar süre saklanıyor?
- Saklama süresi deney türüne ve laboratuvarın kalite sistemine göre belirlenir; süre sonunda numune imha edilir. Daha uzun saklama isteniyorsa önceden yazılı olarak bildirilmelidir.
Testinizin istediği kesin numune adedini ve boyutunu öğrenmek için teklif talebinizde ürünü ve uygulanacak standardı belirtmeniz yeterli.
Teklif Talep Et