Tuz sisi deneyi istendiğinde şartnamede genellikle iki addan biri geçer: ASTM B117 veya ISO 9227. İkisi de kaplamalı ve metalik yüzeylerin tuzlu sis ortamında hızlandırılmış korozyon davranışını inceleyen kabin deneylerini tanımlar. Aradaki farkı bilmemek, doğru yapılmış bir deneyin alıcı tarafından kabul edilmemesine yol açar.
İkisi de ne yapar?
Her iki standart da numunenin kapalı bir kabinde tuzlu çözelti sisine maruz bırakılmasını, kabin koşullarının kontrol edilmesini ve belirli aralıklarla muayene edilmesini tanımlar. Sonuç bir ömür tahmini değildir; aynı koşullar altında farklı kaplama sistemlerini karşılaştırmak ve üretim tutarlılığını izlemek içindir.
Temel ayrım
| Konu | ASTM B117 | ISO 9227 |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnızca nötr tuz sisi düzeneğinin işletimini tanımlar | Nötr tuz sisi (NSS), asetik asitli (AASS) ve bakır hızlandırmalı asetik asitli (CASS) deneyleri birlikte tanımlar |
| Yayımlayan | ASTM International (ABD) | ISO (uluslararası) |
| Kullanım alanı | ABD kaynaklı şartnameler, havacılık ve savunma tedarik zincirleri | AB kaynaklı ürün standartları ve otomotiv şartnameleri |
| Kabul kriteri | Standardın kendisi vermez; ürün şartnamesinden gelir | Standardın kendisi vermez; ürün şartnamesinden gelir |
İki standart da kabul kriteri VERMEZ. "48 saat tuz sisine dayanır" gibi bir ifade standarttan değil, ürün şartnamesinden veya müşteri talebinden gelir. Süre ve kabul kriteri sözleşmede yazılı olmalıdır.
Hangisini istemeliyim?
- Müşteri şartnamesi bir standardı adıyla yazıyorsa tartışma yok: o standart uygulanır.
- Hedef pazar ABD ise ve tedarik zinciri ASTM diliyle çalışıyorsa ASTM B117 beklenir.
- AB kaynaklı bir ürün standardına uygunluk gösterilecekse ISO 9227 daha sık istenir.
- Asetik asitli veya bakır hızlandırmalı bir varyant gerekiyorsa ISO 9227 doğrudan bu yöntemleri kapsar.
- Otomotivde çoğu zaman ikisi de yetmez: VDA 233-102 veya SAE J2334 gibi çevrimsel korozyon şartnameleri istenir.
Sık yapılan hata: sonuçları karşılaştırmak
ASTM B117 ile ISO 9227 nötr tuz sisi yöntemleri birbirine yakındır ancak çözelti hazırlama, pH kontrolü ve raporlama ayrıntılarında farklar vardır. Farklı standartlarla alınmış iki sonucu doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır. Bir tedarikçi değişikliğinde karşılaştırma yapılacaksa aynı standart, aynı süre ve aynı numune hazırlama yöntemi kullanılmalıdır.
Sabit tuz sisi ile çevrimsel korozyon farkı
Her iki standart da sabit koşullu bir maruziyet tanımlar: kabin sürekli sis üretir. Gerçek ortamda ise ıslanma ve kuruma dönüşümlü yaşanır. Bu yüzden özellikle otomotivde, sabit tuz sisi yerine ıslak–kuru çevrimleri içeren çevrimsel korozyon şartnameleri tercih edilir. Sabit deney hâlâ değerlidir ama sahayla ilişkisi daha zayıftır.
Rapor neden "geçti/geçmedi" demez?
Tuz sisi raporu bir uygunluk kararı değil, bir GÖZLEM KAYDIDIR ve bunu bilmemek raporun yanlış okunmasına yol açar. Laboratuvar kabin koşullarını, maruziyet süresini ve belirlenen aralıklarda yapılan muayenelerin bulgularını yazar: yüzeyde kabarma var mı, kesik kenardan korozyon ilerlemiş mi, taban metalde kırmızı pas görülüyor mu. Bu bulguların kabul edilebilir olup olmadığına karar veren metin ürün şartnamesidir.
Bu yüzden bir tuz sisi talebi verilirken üç bilginin birlikte yazılması gerekir: uygulanacak standart, maruziyet süresi ve kabul ölçütü. Üçünden biri eksik olduğunda laboratuvar deneyi yapar ama rapor alıcı tarafından değerlendirilemez; süreç ikinci bir yazışmayla geri döner.
Değerlendirme neye göre yapılır?
Korozyon bulgularının derecelendirilmesi ayrı standartların konusudur ve tuz sisi standardının içinde yer almaz. Kaplamalı yüzeylerde kabarma, çatlama, pullanma ve pas derecelendirmesi için ayrı bir standart serisi kullanılır; boya sistemlerinde kesik kenardan ilerleme ölçümü kendi yöntemine sahiptir. Şartname "ISO 9227'ye göre 480 saat" diyor ama derecelendirme standardını söylemiyorsa, iki taraf aynı numuneye bakıp farklı sonuç yazabilir.
Numune hazırlığı sonucu doğrudan değiştirir
- Kesik kenarlar korozyonun başladığı ilk yerdir; kenarın maskelenip maskelenmeyeceği şartnamede yazılmalıdır, aksi halde iki laboratuvar farklı sonuç verir.
- Numunenin kabin içindeki eğim açısı standartta tanımlıdır ve sis birikimini etkiler; farklı açı farklı maruziyet demektir.
- Kaplama kalınlığı deney öncesinde ölçülüp raporlanmazsa, kötü sonucun kaplama eksikliğinden mi sistemin kendisinden mi geldiği ayırt edilemez.
- Aynı panelden kaç numune alındığı ve sonuçların nasıl birleştirileceği belirlenmelidir; tek numuneyle alınan karar istatistiksel olarak zayıftır.
- Deney öncesi yüzey temizliği yöntemi sonucu etkiler; yağ kalıntısı koruyucu bir film gibi davranarak sonucu iyileştirebilir.
Sonuç saha ömrüne çevrilebilir mi?
Çevrilemez ve bu, alanın en yaygın yanlış inancıdır. "1.000 saat tuz sisi = 10 yıl saha ömrü" biçimindeki dönüşüm tabloları hiçbir standarttan gelmez. Sabit tuz sisi ortamı gerçek atmosferi taklit etmez: gerçek ortamda ıslanma ve kuruma dönüşümlüdür, kirletici bileşimi farklıdır, ultraviyole maruziyeti ve sıcaklık dalgalanması vardır. Deneyin geçerli kullanımı KARŞILAŞTIRMADIR: iki kaplama sisteminden hangisinin daha dirençli olduğunu ve üretimin partiler arasında tutarlı kalıp kalmadığını gösterir.
Şartnamede yalnızca standart adı ve süre yazılıysa, sözleşme aşamasında derecelendirme standardını ve kabul ölçütünü de yazılı hâle getirin. Bu tek satır, deney sonrası itirazların büyük bölümünü ortadan kaldırır.
İlgili sayfalar