Yükleniyor

Havacılık ve Uzay Testleri · Uzay

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi

ASTM E595ECSS-Q-ST-70-02NASA-STD-6016
Havacılık ve Uzay Testleri kapsamında laboratuvar çalışması

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Nedir?

Gaz çıkışı testi, malzemenin yüksek vakum ve yükseltilmiş sıcaklıkta saldığı uçucu maddelerin toplam kütle kaybı (TML) ve yoğuşabilir uçucu madde (CVCM) olarak ölçüldüğü deneydir.

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Amacı

Amaç, uzay aracında kullanılacak malzemenin optik yüzeyleri ve hassas bileşenleri kirletmediğini doğrulamaktır.

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Hangi Ürünlere Uygulanır?

  • Yapıştırıcı ve dolgu malzemeleri
  • Kablo yalıtımı ve kaplamalar
  • Polimer yapı elemanları
  • Termal kontrol malzemeleri

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Hangi Sektörlerde Kullanılır?

HavacılıkUzaySavunmaElektronik

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi İçin İlgili Standartlar

  • ASTM E595
  • ECSS-Q-ST-70-02
  • NASA-STD-6016

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Koşulları

Vakum
Standartta tanımlı yüksek vakum seviyesi
Sıcaklık
ASTM E595'te 125 °C
Süre
24 saat
Ölçülen büyüklükler
TML (toplam kütle kaybı) ve CVCM (yoğuşabilir uçucu madde)

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Cihazı

  • Yüksek vakum sistemi
  • Isıtmalı numune bölmesi ve toplayıcı plaka
  • Mikro terazi
  • Sıcaklık kontrol sistemi

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi İçin Numune Gereksinimleri

  • Numune kütlesi standarda göre hazırlanmalı
  • Test öncesi tanımlı ortamda şartlandırılmalı
  • Başlangıç kütlesi mikro terazide ölçülmeli
  • Numune adedi standartta tanımlanır

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Süresi

Vakumda 24 saat; şartlandırma ve tartımlarla birlikte birkaç gün.

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Prosedürü

  1. 1Numune şartlandırılır ve kütlesi ölçülür.
  2. 2Numune vakum bölmesine yerleştirilir.
  3. 3Sistem tanımlı vakuma indirilir.
  4. 4125 °C'de 24 saat tutulur.
  5. 5Numune ve toplayıcı plaka tartılır.
  6. 6TML ve CVCM hesaplanır.

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Kabul Kriterleri

Kabul kriteri uzay şartnamelerinde verilir; yaygın kriter TML'nin %1'i ve CVCM'nin %0,1'i aşmamasıdır.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Yüksek CVCM optik yüzeylerde kirlenmeye yol açar. Malzeme seçiminde iki değer birlikte değerlendirilir.

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Raporu

  • Uygulanan standart
  • Vakum seviyesi, sıcaklık ve süre
  • Başlangıç ve bitiş kütleleri
  • TML ve CVCM değerleri

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

  • Uzay malzeme şartnameleri (ECSS, NASA)

Havacılık ve Uzay Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Outgassing deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Havacılık ve uzay deneyleri, ekipmanın uçuş ortamında çalışmaya devam ettiğini ve uçuşa elverişlilik dosyasına kanıt sağladığını gösterir. Bu ailede kabul edilebilir arıza olasılığı diğer sektörlerden birkaç mertebe düşüktür; bu, deneyin kapsamını ve belgelendirme yükünü doğrudan belirler.

Alanın en belirgin özelliği İZLENEBİLİRLİKTİR. Bir uçak parçasının hangi eriyikten geldiği, hangi ısıl işlem fırınında hangi çevrimle işlendiği, hangi operatörün kaynak yaptığı ve hangi muayene personelinin onayladığı kayıtlıdır. Deney raporu bu zincirin bir halkasıdır; zincir kopuksa rapor tek başına değer taşımaz.

Çevresel nitelendirme RTCA DO-160 üzerinden yürür ve ekipmanın uçaktaki MONTAJ YERİNE göre kategori seçimi yapılır. Kokpit paneline monte bir cihaz ile kanat içine monte bir cihaz aynı bölümden farklı kategorilerde geçer. Bu yüzden bir DO-160 raporu okunurken hangi bölümlerin hangi kategorilerde uygulandığı esastır.

Yazılım ve karmaşık donanım tarafında yaklaşım tamamen değişir: kanıt deney değil SÜREÇ GÜVENCESİDİR. DO-178C yazılım için, DO-254 karmaşık elektronik donanım için geliştirme sürecinin nasıl yürütüleceğini ve hangi kanıtların üretileceğini tanımlar. Gereksinimden koda, kodun testine ve kapsam analizine kadar her adım izlenebilir olmalıdır. Bir yazılımı test etmek onu sertifikalanabilir yapmaz; süreç kaydı yapar.

Malzeme ve özel proses tarafında ayrı bir gövde işler. Kaynak için AWS D17.1, ısıl işlemde pirometri için SAE AMS 2750, tahribatsız muayene personeli için NAS 410 kullanılır. Özel prosesler (ısıl işlem, kaplama, kaynak, NDT, yapıştırma) için NADCAP akreditasyonu tedarik zincirinde fiilen zorunludur; NADCAP olmadan pek çok OEM'e parça satmak mümkün değildir.

Kalite sistemi tarafında AS/EN 9100 serisi kullanılır: üretici için 9100, bakım kuruluşu için 9110, dağıtımcı için 9120. Bu belgeler olmadan havacılık tedarik zincirine girmek pratikte mümkün değildir ve denetimler diğer sektörlerden belirgin biçimde daha ayrıntılıdır.

Sahte parça (counterfeit) riski alanın kendine özgü bir konusudur. Elektronik bileşen tedarik zincirinde sahte ya da yeniden işlenmiş parça tespiti için ayrı standartlar ve doğrulama yöntemleri (görsel muayene, X-ray, açma ve iç yapı incelemesi, XRF) kullanılır.

Uzay uygulamaları ek katmanlar getirir: vakum ortamında dışgazlama, radyasyon dayanımı, uzun süreli termal vakum çevrimi ve tek olay etkilerinin (single event effects) değerlendirilmesi.

Bu alanın yöntem grupları

  • Çevresel nitelendirme

    RTCA DO-160 bölümleri: sıcaklık ve yükseklik, titreşim, şok, nem, kum-toz, mantar, tuz sisi, akışkan duyarlılığı, buzlanma, yıldırım.

  • Elektromanyetik

    DO-160 EMC bölümleri; askerî platformlarda MIL-STD-461 ve MIL-STD-704 güç karakteristikleri.

  • Yazılım ve donanım güvencesi

    DO-178C yazılım yaşam döngüsü ve DO-254 donanım tasarım güvencesi kanıtları; gereksinim izlenebilirliği ve kapsam analizi.

  • Malzeme ve kaynak

    AWS D17.1 kapsamında kaynak nitelendirmesi, malzeme mekanik deneyleri, metalografi ve tahribatsız muayene.

  • Özel proses kontrolü

    SAE AMS 2750 pirometri, kaplama ve ısıl işlem proses doğrulaması, NADCAP kapsamındaki denetim hazırlıkları.

  • Uzay ortamı

    Termal vakum çevrimi, dışgazlama, radyasyon dayanımı ve akustik/titreşim nitelendirmesi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

  • "DO-160 sertifikası" diye bir belge yoktur; DO-160 bir deney şartnamesidir ve çıktısı nitelendirme raporudur.
  • Bölüm ve kategori seçimi müşterinin ekipman şartnamesinden gelir; laboratuvar bu seçimi kendi başına yapamaz.
  • DO-178C ve DO-254 deneyle karşılanamaz; kanıt geliştirme sürecinin izlenebilirliğidir.
  • AS9100 belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir ve parça onayı ayrıca yürür.
  • Özel proseslerde NADCAP olmadan yapılan işlem, teknik olarak doğru olsa bile tedarik zincirinde kabul görmez.
  • MIL-STD-810 ile DO-160 karıştırılır: biri askerî, diğeri sivil havacılık şartnamesidir ve profilleri farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

  • Uçuşa elverişlilik ve TSO/ETSO dosyaları
  • Havacılık tedarik zincirine giriş ve tedarikçi onayı
  • Özel proses onayı ve NADCAP hazırlığı
  • Tasarım değişikliğinin nitelendirmeye etkisinin belirlenmesi
  • Sahte parça riskinin yönetimi ve bileşen doğrulaması

İlgili Testler

Gaz Çıkışı (Outgassing) Testi Hakkında Sık Sorulan Sorular

TML ve CVCM ne anlama gelir?

TML malzemenin kaybettiği toplam kütle yüzdesidir. CVCM ise bu kaybın soğuk yüzeylerde yoğuşan kısmıdır ve optik kirlenme açısından kritik olan değerdir.

Sitenin çalışması için gereken çerezleri kullanıyoruz. İzin verirseniz sayfaların nasıl kullanıldığını anlamak için analiz çerezi de ekleriz. Çerez Politikası