Operational Shock and Crash Safety – RTCA DO-160

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Nedir?

DO-160 Section 7 iki farklı amacı olan deney tanımlar. Çalışma şoku, sert iniş ve türbülans gibi olaylarda ekipmanın işlevini sürdürmesini sınar. Kaza güvenliği ise ekipmanın kaza yüklerinde montajından kopup kabine fırlamamasını sınar; burada işlev değil, tutunma aranır.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Amacı

Amaç, ekipmanın normal uçuş olaylarında çalışmayı sürdürmesini ve kaza durumunda yolcular ile kritik sistemler için ikincil bir tehlike oluşturmamasını güvence altına almaktır.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Hangi Ürünlere Uygulanır?

Aviyonik üniteler ve raf montajlı ekipmanlar
Kabin içi ekipman ve mobilyalar
Batarya ve güç üniteleri
Montaj rafları, braketler ve bağlantı elemanları
İHA görev yükleri

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Hangi Sektörlerde Kullanılır?

HavacılıkUzaySavunmaElektronik

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 İçin İlgili Standartlar

RTCA DO-160havacılık ekipmanında çevresel şartlar ve test yöntemleri Testi

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Koşulları

Deney tipi: Çalışma şoku (işlev korunur) ve kaza güvenliği (tutunma aranır)
Darbe biçimi: Standartta tanımlı terminal testere dişi veya benzeri darbe profili
Seviye ve süre: Ekipmanın kategorisine göre standardın tablosundan
Eksenler: Üç eksende ve gerekli yönlerde

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Cihazı

Şok deney düzeneği (şok tablası)
İvmeölçerler ve darbe profili kontrol sistemi
Kaza güvenliği için sürekli ivme (santrifüj) düzeneği
Montaj fikstürleri
İşlev izleme ve yüksek hızlı kamera

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 İçin Numune Gereksinimleri

Ekipman, sertifikasyona konu tasarımın son konfigürasyonunda sunulmalıdır.
Uçaktaki kurulum bölgesi ve buna karşılık gelen kategoriler beyan edilmelidir.
Kablo tipleri, uzunlukları ve bağlantı düzeni gerçek kurulumu yansıtmalıdır.
İşlevsel kontrol yordamı ve kabul kriteri yazılı olarak verilmelidir.
Yazılım sürümü ve donanım revizyonu kaydedilmelidir.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Süresi

Darbeler kısadır; süreyi fikstür hazırlığı, eksen değişimleri ve ara muayeneler belirler. Tipik bir çalışma birkaç gün sürer.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Prosedürü

1Ekipmanın kategorisi ve montaj biçimi belirlenir.
2Uçaktaki montajı temsil eden fikstür hazırlanır.
3Deney öncesi işlevsel kontrol yapılır.
4Çalışma şoku darbeleri her eksende uygulanır ve işlev izlenir.
5Kaza güvenliği yordamı (darbe veya sürekli ivme) uygulanır.
6Montaj bağlantıları ve yapısal bütünlük incelenir.
7Deney sonrası işlevsel kontrol yapılır.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Kabul Kriterleri

Şiddet seviyesi ve kabul kriteri yöntem standardından değil, ürünün tabi olduğu şartnameden gelir: MIL-STD-810 uygulamalarında ürünün çevresel yaşam döngüsü profili ve tedarik şartnamesi, DO-160 uygulamalarında ise ekipmanın uçaktaki kurulum bölgesine karşılık gelen kategori belirleyicidir. Bu yüzden sayfa sayısal sınır vermez.

Sonuçların Değerlendirilmesi

Çalışma şokunda ekipmanın işlevini sürdürmesi aranır. Kaza güvenliğinde ise işlev kaybı kabul edilebilir; aranan, ekipmanın montajından ayrılmaması ve yapısal parçalarının fırlamamasıdır. İki yordamın kabul kriteri bu nedenle farklıdır.

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Raporu

Ekipman tanımı, parça numarası ve konfigürasyonu
Uygulanan standart, revizyon ve yöntem/bölüm numarası
Seçilen şiddet seviyesi veya kategori ve dayanağı
Deney düzeneği, bağlama biçimi ve ölçüm noktaları
Deney öncesi, sırası ve sonrasında yapılan işlevsel kontroller
Ölçüm sonuçları, gözlemler ve fotoğraflar
Uygunsuzluklar ve varsa deney sapmaları (deviation)
Sonucun yalnızca deneye sunulan numuneye ait olduğu beyanı

Akreditasyon

EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.

Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.

Kapsam ve yetkiler

İlgili Mevzuat

RTCA DO-160 / EUROCAE ED-14 (havacılık ekipmanı çevresel koşulları ve deney yordamları)
EASA CS-25 / FAA 14 CFR Part 25 kapsamındaki sertifikasyon şartları
Ekipman üreticisinin TSO/ETSO onay şartları

Havacılık ve Uzay Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?

Aşağıdaki bölüm Operational Shock and Crash Safety deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.

Havacılık ve uzay deneyleri, ekipmanın uçuş ortamında çalışmaya devam ettiğini ve uçuşa elverişlilik dosyasına kanıt sağladığını gösterir. Bu ailede kabul edilebilir arıza olasılığı diğer sektörlerden birkaç mertebe düşüktür; bu, deneyin kapsamını ve belgelendirme yükünü doğrudan belirler.

Alanın en belirgin özelliği İZLENEBİLİRLİKTİR. Bir uçak parçasının hangi eriyikten geldiği, hangi ısıl işlem fırınında hangi çevrimle işlendiği, hangi operatörün kaynak yaptığı ve hangi muayene personelinin onayladığı kayıtlıdır. Deney raporu bu zincirin bir halkasıdır; zincir kopuksa rapor tek başına değer taşımaz.

Çevresel nitelendirme RTCA DO-160 üzerinden yürür ve ekipmanın uçaktaki MONTAJ YERİNE göre kategori seçimi yapılır. Kokpit paneline monte bir cihaz ile kanat içine monte bir cihaz aynı bölümden farklı kategorilerde geçer. Bu yüzden bir DO-160 raporu okunurken hangi bölümlerin hangi kategorilerde uygulandığı esastır.

Yazılım ve karmaşık donanım tarafında yaklaşım tamamen değişir: kanıt deney değil SÜREÇ GÜVENCESİDİR. DO-178C yazılım için, DO-254 karmaşık elektronik donanım için geliştirme sürecinin nasıl yürütüleceğini ve hangi kanıtların üretileceğini tanımlar. Gereksinimden koda, kodun testine ve kapsam analizine kadar her adım izlenebilir olmalıdır. Bir yazılımı test etmek onu sertifikalanabilir yapmaz; süreç kaydı yapar.

Malzeme ve özel proses tarafında ayrı bir gövde işler. Kaynak için AWS D17.1, ısıl işlemde pirometri için SAE AMS 2750, tahribatsız muayene personeli için NAS 410 kullanılır. Özel prosesler (ısıl işlem, kaplama, kaynak, NDT, yapıştırma) için NADCAP akreditasyonu tedarik zincirinde fiilen zorunludur; NADCAP olmadan pek çok OEM'e parça satmak mümkün değildir.

Kalite sistemi tarafında AS/EN 9100 serisi kullanılır: üretici için 9100, bakım kuruluşu için 9110, dağıtımcı için 9120. Bu belgeler olmadan havacılık tedarik zincirine girmek pratikte mümkün değildir ve denetimler diğer sektörlerden belirgin biçimde daha ayrıntılıdır.

Sahte parça (counterfeit) riski alanın kendine özgü bir konusudur. Elektronik bileşen tedarik zincirinde sahte ya da yeniden işlenmiş parça tespiti için ayrı standartlar ve doğrulama yöntemleri (görsel muayene, X-ray, açma ve iç yapı incelemesi, XRF) kullanılır.

Uzay uygulamaları ek katmanlar getirir: vakum ortamında dışgazlama, radyasyon dayanımı, uzun süreli termal vakum çevrimi ve tek olay etkilerinin (single event effects) değerlendirilmesi.

Bu alanın yöntem grupları

Çevresel nitelendirme
RTCA DO-160 bölümleri: sıcaklık ve yükseklik, titreşim, şok, nem, kum-toz, mantar, tuz sisi, akışkan duyarlılığı, buzlanma, yıldırım.
Elektromanyetik
DO-160 EMC bölümleri; askerî platformlarda MIL-STD-461 ve MIL-STD-704 güç karakteristikleri.
Yazılım ve donanım güvencesi
DO-178C yazılım yaşam döngüsü ve DO-254 donanım tasarım güvencesi kanıtları; gereksinim izlenebilirliği ve kapsam analizi.
Malzeme ve kaynak
AWS D17.1 kapsamında kaynak nitelendirmesi, malzeme mekanik deneyleri, metalografi ve tahribatsız muayene.
Özel proses kontrolü
SAE AMS 2750 pirometri, kaplama ve ısıl işlem proses doğrulaması, NADCAP kapsamındaki denetim hazırlıkları.
Uzay ortamı
Termal vakum çevrimi, dışgazlama, radyasyon dayanımı ve akustik/titreşim nitelendirmesi.

Bu alanda sık karıştırılanlar

"DO-160 sertifikası" diye bir belge yoktur; DO-160 bir deney şartnamesidir ve çıktısı nitelendirme raporudur.
Bölüm ve kategori seçimi müşterinin ekipman şartnamesinden gelir; laboratuvar bu seçimi kendi başına yapamaz.
DO-178C ve DO-254 deneyle karşılanamaz; kanıt geliştirme sürecinin izlenebilirliğidir.
AS9100 belgesi ürün onayı değildir; kalite sistemi belgesidir ve parça onayı ayrıca yürür.
Özel proseslerde NADCAP olmadan yapılan işlem, teknik olarak doğru olsa bile tedarik zincirinde kabul görmez.
MIL-STD-810 ile DO-160 karıştırılır: biri askerî, diğeri sivil havacılık şartnamesidir ve profilleri farklıdır.

Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler

Uçuşa elverişlilik ve TSO/ETSO dosyaları
Havacılık tedarik zincirine giriş ve tedarikçi onayı
Özel proses onayı ve NADCAP hazırlığı
Tasarım değişikliğinin nitelendirmeye etkisinin belirlenmesi
Sahte parça riskinin yönetimi ve bileşen doğrulaması

İlgili Testler

Çalışma Şoku ve Kaza Güvenliği Testi — RTCA DO-160 Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kaza güvenliği deneyinden sonra ekipman kullanılabilir mi?

Genellikle kullanılamaz ve buna gerek de yoktur. Deneyin amacı ekipmanın çalışmaya devam etmesi değil, yerinde kalmasıdır; bu yordam tahribatlı kabul edilir.

Fikstür gerçek raf olmalı mı?

Montaj biçimi uçaktaki kurulumu temsil etmelidir. Gerçek raf ve bağlantı elemanları kullanılmadığında sonuç, kurulumun gerçek dayanımını göstermez.