Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Nedir?
Bu deney, RTCA DO-160 “Environmental Conditions and Test Procedures for Airborne Equipment” standardinin Bolum 24 (“Icing”) kapsaminda ekipmanın buz oluşumu ve buz çözme koşullarında işlevinin değerlendirilmesi amaciyla yurutulur. DO-160, EUROCAE ED-14 ile birebir ayni metindir ve ISO tarafindan ISO 7137 olarak taninir.
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Amacı
Amaç, havacılık ekipmanının uçuş ve zemin koşullarında ekipmanın buz oluşumu ve buz çözme koşullarında işlevinin değerlendirilmesi ile ilgili gerekliliklerini karşıladığını belgelemek ve ekipman kalifikasyonunu tamamlamaktır.
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Hangi Ürünlere Uygulanır?
- Aviyonik üniteler ve göstergeler
- Uçak içi elektronik ekipman
- Haberleşme ve seyrüsefer cihazları
- Kabin ve kargo bölmesi ekipmanı
- Sensör ve aktüatörler
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Hangi Sektörlerde Kullanılır?
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) İçin İlgili Standartlar
- RTCA DO-160havacılık ekipmanında çevresel şartlar ve test yöntemleri Testi
- EUROCAE ED-14
- ISO 7137
- MIL-STD-810çevresel mühendislik değerlendirmeleri ve laboratuvar testleri Testi
- MIL-STD-461askeri sistemlerde elektromanyetik girişim Testi
- MIL-STD-202elektronik parçalarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-883mikroelektronik cihazlarda test yöntemleri Testi
- MIL-STD-167gemi ekipmanında mekanik titreşim Testi
- MIL-S-901gemi ekipmanında yüksek şiddetli şok testi Testi
- MIL-STD-704uçak elektrik güç karakteristikleri Testi
- MIL-STD-1275askeri araçlarda 28 V elektrik sistemi Testi
- NATO STANAG TestleriNATO standardizasyon anlaşmaları kapsamındaki testler Testi
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Koşulları
- Kategoriler
- A, B, C
- Buz oluşturma
- Kontrollü su püskürtme ile tanımlı kalınlıkta
- Sıcaklık
- Buz oluşumunu sağlayacak düşük sıcaklık
- İşlev
- Buzlu ve buz çözme sonrası kontrol
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Cihazı
- Düşük sıcaklık kabini
- Kontrollü su püskürtme düzeni
- Buz kalınlığı ölçümü
- İşlev izleme
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) İçin Numune Gereksinimleri
- Kategori tanımlanmalı
- Buz oluşacak yüzeyler belirlenmeli
- Hareketli parçaların çalışma aralığı belirtilmeli
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Süresi
Buz oluşturma ve değerlendirme ile birlikte tipik olarak bir ile iki iş günü.
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Prosedürü
- 1Kategori ve buz kalınlığı belirlenir.
- 2Numune düşük sıcaklığa getirilir.
- 3Kontrollü püskürtmeyle buz oluşturulur.
- 4Buzlu durumda işlev denenir.
- 5Buz çözme sonrası işlev ve hasar kontrol edilir.
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Kabul Kriterleri
Kabul kriteri buzlu durumda işlevin sürmesi veya tanımlı kuvvetle çalıştırılabilmesidir.
Sonuçların Değerlendirilmesi
İşlev kaybının buzdan mı düşük sıcaklıktan mı kaynaklandığı ayırt edilmelidir.
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Raporu
- Uygulanan standart, revizyon ve Bölüm 24
- Seçilen ekipman kategorisi ve gerekçesi
- Uygulanan koşullar ve ölçüm sonuçları
- İşlev izleme yöntemi ve gözlemler
- Çevresel Kalifikasyon Formu (DO-160 Environmental Qualification Form) girdisi
Akreditasyon
EUROLAB; laboratuvar deneylerinde ISO/IEC 17025, muayene ve gözetimde ISO/IEC 17020, sistem ve ürün belgelendirmesinde ISO/IEC 17021-1 ve ISO/IEC 17065 kapsamlarında, IAF ve ILAC çok taraflı tanınma anlaşmalarına taraf akreditasyon kuruluşlarından alınmış uluslararası tanınan akreditasyona sahiptir. Bu zincir, düzenlenen rapor ve belgelerin dünya genelinde kabul görmesini sağlar.
Bu testin akredite kapsamda sunulup sunulamayacağı ürününüze ve uygulanacak standarda göre değişir; akreditasyon metot bazında olduğu için kapsam teklif aşamasında yazılı olarak teyit edilir.
Kapsam ve yetkilerİlgili Mevzuat
- Havacılık ekipman kalifikasyon gereklilikleri
- EASA/FAA sertifikasyon esasları
Savunma Testleri — Bu Deney Alanı Ne Yapar?
Aşağıdaki bölüm Icing deneyinin ait olduğu alanı anlatır; bu deneyin kendi koşulları ve kabul ölçütleri yukarıdaki bölümlerde yer alır. Ürününüze özgü kapsam teklif aşamasında yazılı olarak netleştirilir.
Savunma deneyleri, ekipmanın askerî görev ortamında çalışmaya devam ettiğini gösterir. Sivil deneylerden farkı yalnızca seviyelerin sertliği değildir; VARSAYIMIN KENDİSİ farklıdır. Ekipman bakım imkânı olmayan bir ortamda, kendi verici ve alıcılarıyla dolu bir platformun içinde, aylarca depolandıktan sonra ilk denemede çalışmak zorundadır.
Bu varsayım deney planını şekillendirir. Sivil bir ürün için "normal kullanım" tanımlanabilir; askerî ekipman için tanımlanan şey ÖMÜR BOYU ÇEVRESEL PROFİLDİR (life cycle environmental profile): üretimden depoya, depodan sevkiyata, araç üstünde taşınmaya, sahada kullanıma ve bakıma kadar her aşamanın maruziyeti listelenir ve deney bu listeden türetilir.
Çevresel tarafta MIL-STD-810 yöntemleri uygulanır: sıcaklık, nem, yükseklik, yağmur, kum-toz, tuz sisi, mantar, şok, titreşim, patlayıcı atmosfer ve top ateşi titreşimi. Standardın kendisi kabul kriteri koymaz; hangi yöntemin hangi seviyede uygulanacağı ve neyin kabul edilebilir olduğu program şartnamesinden gelir.
Elektromanyetik tarafta MIL-STD-461 gereklilikleri devreye girer ve platform içi girişim denetlenir. Sivil EMC ile aynı fiziği ölçer ama farklı bir varsayımla: ekipman, kendi radar ve telsizleriyle dolu bir platformda görev yapacaktır ve platform içi girişim görevi doğrudan riske atar. Limitler bu yüzden çok daha sıkıdır.
Güç kalitesi ayrı bir gövdedir. Askerî araçlarda MIL-STD-1275, uçaklarda MIL-STD-704 besleme karakteristiklerini tanımlar: gerilim aralıkları, geçici olaylar, dalgacık ve kesinti davranışları. Ticari kökenli bir ekipmanın askerî platforma entegrasyonunda en sık takıldığı yer burasıdır.
Şok tarafında askerî gemiler kendi rejimini taşır: MIL-S-901 yüksek şiddetli şok deneyi, su altı patlama etkisini benzetir ve ekipmanı gerçek bir darbe makinesinde sınar. Bu, klasik laboratuvar şok deneylerinden bambaşka bir ölçektir.
Ticari kökenli ekipmanın (COTS) askerî kullanıma uygunluğu alanın büyüyen konusudur. Maliyet ve teslim süresi baskısı ticari ürün kullanımını teşvik ediyor; ancak ticari ürün askerî profilden geçmedikçe uygun sayılmaz ve boşluk analizi ile ek nitelendirme gerekir.
Bu ailede deney planı PROGRAM ŞARTNAMESİNDEN gelir. Bu yüzden "MIL-STD-810 uygundur" ifadesi tek başına doğrulanabilir bir iddia değildir; hangi yöntem, hangi prosedür, hangi seviye ve hangi revizyon sorularının yanıtı gerekir.
Bu alanın yöntem grupları
Çevresel
MIL-STD-810 yöntemleri: sıcaklık, nem, yükseklik, güneş ışınımı, yağmur, kum-toz, mantar, tuz sisi, daldırma, patlayıcı atmosfer.
Mekanik
Titreşim (rastgele, sinüs, top ateşi), şok, ivme, serbest düşme ve taşıma simülasyonu.
Elektromanyetik
MIL-STD-461 CE/CS/RE/RS gereklilikleri; platform seviyesinde MIL-STD-464.
Güç kalitesi
MIL-STD-1275 araç ve MIL-STD-704 uçak besleme karakteristiklerine uygunluk.
Yüksek şiddetli şok
MIL-S-901 gemi şok deneyi; su altı patlama etkisinin benzetimi.
Bileşen nitelendirmesi
MIL-STD-883 mikroelektronik ve MIL-STD-202 elektronik parça deney yöntemleri.
Bu alanda sık karıştırılanlar
- "MIL-STD-810 sertifikalı" ifadesi yanlıştır; standart sertifika üretmez, çıktı bir nitelendirme raporudur.
- Yöntem, prosedür ve seviye belirtilmeyen bir uygunluk iddiası doğrulanamaz.
- Revizyon harfi (F, G, H) yöntem içeriklerini ve prosedür numaralarını değiştirir; şartnamede revizyon belirtilmelidir.
- Sivil EMC raporu MIL-STD-461 yerine geçmez; limitler, mesafeler ve düzenekler farklıdır.
- Ticari ürünün askerî platforma entegrasyonunda güç kalitesi en sık atlanan gerekliliktir.
- Bir yöntemin uygulanması, ekipmanın o çevrede işlevini sürdürdüğünü göstermez; işlevsel kabul ölçütü ayrıca tanımlanır.
Bu alandaki sonuçlar hangi kararı besler
- Tedarik sözleşmesi kapsamında nitelendirme (qualification)
- Platform entegrasyonu öncesi bileşen doğrulaması
- Ticari kökenli ekipmanın askerî kullanıma uygunluğu ve boşluk analizi
- NATO ve ihracat programlarında şartname uyumu
- Ömür boyu çevresel profilin oluşturulması
İlgili Testler
Buzlanma Testi (DO-160 Bölüm 24) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ekipman kategorisi nasıl belirlenir?
Kategori, ekipmanın uçak üzerindeki montaj konumuna (basınçlandırılmış/basınçlandırılmamış, ısıtılan/ısıtılmayan bölge) ve uçak tipine göre seçilir. Kategori seçimi deney koşullarını doğrudan belirler ve kalifikasyon formunda beyan edilir.
DO-160 ile ED-14 arasında fark var mı?
Yok. RTCA DO-160 ve EUROCAE ED-14 birebir aynı metindir; ikisi eşdeğer olarak kabul edilir.