رایج‌ترین اشتباه در کار زیست‌سازگاری این است که ISO 10993 را فهرستی از آزمون‌های قابل‌اجرا به ترتیب بپندارند. بخش ۱ استاندارد این را صراحتاً رد می‌کند: ارزیابی زیستی یک ارزیابی است که در چارچوب فرآیند مدیریت ریسک انجام می‌شود. آزمون تنها برای نقطه پایانی‌ای انجام می‌شود که با داده موجود قابل‌بستن نباشد.
ابتدا طبقه‌بندی
ارزیابی از نحوه تماس دستگاه با بدن آغاز می‌شود. نوع تماس به سه گروه اصلی تقسیم می‌شود: دستگاه‌های تماس سطحی، دستگاه‌های ارتباط خارجی و دستگاه‌های کاشتنی. مدت تماس نیز به محدود، طولانی و دائمی تقسیم می‌شود. تقاطع این دو محور تعیین می‌کند کدام نقاط پایانی زیستی باید ارزیابی شوند.
نقاط پایانی و بخش‌های آن‌ها
| نقطه پایانی زیستی | بخش مربوطه |
|---|---|
| سمیت سلولی | ISO 10993-5 |
| حساسیت‌زایی | ISO 10993-10 |
| تحریک / واکنش‌پذیری داخل‌پوستی | ISO 10993-23 |
| سمیت سیستمیک حاد و دوز تکراری | ISO 10993-11 |
| سمیت ژنتیکی | ISO 10993-3 |
| کاشت — اثرات موضعی بافتی | ISO 10993-6 |
| سازگاری خونی | ISO 10993-4 |
| مشخصه‌یابی شیمیایی | ISO 10993-18 |
| ارزیابی ریسک سم‌شناختی | ISO 10993-17 |
هر خانه از ماتریس به معنای «آزمون انجام بده» نیست. استاندارد می‌خواهد نقطه پایانی ارزیابی شود؛ این ارزیابی می‌تواند با ادبیات موجود، سابقه ماده یا مشخصه‌یابی شیمیایی نیز بسته شود. MDR و ISO 10993-1 آزمایش حیوانی را به‌عنوان آخرین چاره قرار می‌دهند.
نقش رو به رشد مشخصه‌یابی شیمیایی
در سال‌های اخیر مشخصه‌یابی شیمیایی طبق ISO 10993-18 به مرکز ارزیابی زیستی نقل‌مکان کرده است. رویکرد چنین است: موادی که ممکن است از ماده خارج شوند به‌طور تحلیلی تعیین می‌شوند، آستانه سم‌شناختی برای هر ماده ارزیابی و با مقداری که بیمار در معرض آن قرار می‌گیرد مقایسه می‌شود. اگر حاشیه کافی باشد، برخی نقاط پایانی می‌توانند بدون آزمون بسته شوند.
نمونه باید در شکل نهایی خود باشد
ارزیابی روی شکل نهایی دستگاهی که با بیمار تماس خواهد داشت انجام می‌شود. استریلیزاسیون، باقیمانده‌های تمیزکاری و مواد کمکی تولید مستقیماً بر نتیجه اثر می‌گذارند. نتیجه‌ای که با نمونه استریل‌نشده به‌دست آید نماینده محصول تولید سری نیست.
ترتیب پیشنهادی
- نوع و مدت تماس دستگاه را تعریف کنید.
- نقاط پایانی که باید طبق ISO 10993-1 ارزیابی شوند را فهرست کنید.
- سابقه ماده و داده موجود را جمع‌آوری کنید.
- مشخصه‌یابی شیمیایی طبق ISO 10993-18 را انجام دهید.
- نقاط پایانی که با ارزیابی ریسک سم‌شناختی قابل‌بستن هستند را جدا کنید.
- برای نقاط پایانی باقیمانده آزمون برنامه‌ریزی کنید.
- یافته‌ها را در گزارش ارزیابی زیستی گرد هم آورید.
چرا یک فرآیند ارزیابی به‌جای فهرست آزمون؟
سال‌ها ارزیابی زیستی مانند جدولی از نوع «برای این دستگاه این آزمون‌ها انجام می‌شود» خوانده می‌شد. رویکرد امروزی سری استاندارد متفاوت است و درک آن کل پرونده را شکل می‌دهد: کار علامت‌زدن فهرست آزمون‌ها نیست، بلکه شناسایی ریسک‌های مربوط به ایمنی زیستی دستگاه و تصمیم‌گیری درباره اینکه شواهد کافی برای هرکدام چیست.
پیامد عینی این رویکرد این است: هرجا داده موجود کافی باشد، آزمونی انجام نمی‌شود. اگر ترکیب ماده شناخته‌شده باشد، همان ماده مدت‌ها تحت همان شرایط تماس استفاده شده باشد و داده ادبیاتی موجود باشد، آن داده می‌تواند به‌عنوان شاهد ارائه شود. آزمون برای پر کردن شکاف داده انجام می‌شود؛ خودش هدف نیست.
دو محوری که ارزیابی را تعیین می‌کنند
| محور | چه چیزی را تعیین می‌کند |
|---|---|
| ماهیت تماس | آیا دستگاه با سطح تماس دارد، با جریان خون، یا درون بافت یا استخوان قرار می‌گیرد؟ هرچه تماس عمیق‌تر شود، بار اثبات بیشتر می‌شود. |
| زمان تماس | شواهد موردانتظار برای تماس محدود، طولانی و دائمی متفاوت است؛ با تغییر رده مدت، پرونده دوباره ارزیابی می‌شود. |
این دو محور با هم تعیین می‌کنند کدام نقاط پایانی زیستی باید مورد توجه قرار گیرند: سمیت سلولی، حساسیت‌زایی، تحریک، اثرات سیستمیک حاد و مزمن، سمیت ژنتیکی، اثرات محل کاشت، سازگاری خونی و غیره. برای هر نقطه پایانی، پرونده یا داده آزمون یا معافیت موجه دارد.
نقش مشخصه‌یابی شیمیایی
بارزترین جابه‌جایی وزن در این سری در سال‌های اخیر به‌سمت مشخصه‌یابی شیمیایی بوده است. منطق چنین است: اگر موادی که ممکن است از دستگاه به بدن منتقل شوند و مقادیر آن‌ها را بدانیم، می‌توانیم ریسک را با استفاده از داده‌های سم‌شناختی شناخته‌شده آن مواد ارزیابی کنیم. این مسیر آزمایش حیوانی را کاهش می‌دهد و پاسخی دقیق‌تر می‌دهد. در عمل، مطالعات استخراج و غربالگری تحلیلی موادی را که ممکن است منتقل شوند شناسایی می‌کند و سپس ارزیابی ریسک سم‌شناختی انجام می‌شود.
مواردی که قابل‌دفاع بودن پرونده را تعیین می‌کنند
- اینکه ارزیابی روی محصول نهایی انجام شده باشد: همان ماده خام ممکن است پس از فرآوری و استریلیزاسیون متفاوت، رفتار متفاوتی داشته باشد.
- اینکه روش استریلیزاسیون و باقیمانده‌های آن در ارزیابی گنجانده شده باشد؛ باقیمانده استریلیزاسیون خود منبعی از ریسک زیستی است.
- اینکه مواد کمکی تولید (روان‌کننده قالب، مایع برش، چسب) در نظر گرفته شود؛ این‌ها در فرمول ماده ظاهر نمی‌شوند اما روی سطح باقی می‌مانند.
- اینکه ارزیابی در صورت تغییر ماده یا تأمین‌کننده تجدید شود؛ عبارت «همان رده پلیمر» دلیل هم‌ارزی نیست.
- اینکه دلایل معافیت مکتوب و پشتیبانی‌شده باشد؛ وقتی یک نقطه پایانی بدون دلیل نادیده گرفته شود، پرونده ناقص تلقی می‌شود.
گزارش ارزیابی زیستی یک گزارش آزمون نیست بلکه سند ارزیابی است که داده آزمون و ادبیات را با هم تفسیر می‌کند؛ توسط ارزیاب واجدشرایط امضا و به پرونده مدیریت ریسک دستگاه پیوند داده می‌شود.